(Talumpating kinatha ni G. Dennis Lacsam na binigkas ni Kristine Grace Paras na nagkamit ng Unang Gantimpala sa APEX Talumpatian noong Agosto 2007)
“Upang mabuhay tayo sa kasalukuyang panahon, kailangan natin ng wikang dayuhan ngunit para mabuhay ng habampanahon, kailangan natin ng wikang katutubo na ating pagkakakilanlan.” Isang makatas na pahayag mula sa isang American Indian na magpapatunay sa tunay na kahulugan ng hindi maipagkakailang relasyon ng wika sa buhay ng tao.
Mga giliw kong tagapakinig, isang mapagpalang hapon sa inyong lahat.
Sa narinig n’yong pambungad na pahayag tungkol sa esensiya ng wika bilang sangay ng kultura, hindi mapasusubalian na ang relasyon nito sa ating buhay ay mananatiling magkaugnay. Kung ang wika ang sistema ng simbolo sa tinig at sulat na ginagamit ng tao sa pagpapatalas ng isip at damdamin para makaagapay sa kasalukuyang panahon, kailangan nitong dumanas ng mga pagbabago. Mga pagpababagong tutulong sa pagbulas nito upang makipagtagisan sa anumang wika sa daigdig.
Mga kaibigan, tandaan nating ang Filipino ang wikang hindi lamang sa tabloid at komiks mababasa gaya ng mga likha nina Mars Ravelo, Carlo Caparas at Nerissa Cabral. Matutunghayan din ito sa mga walang kamatayang panitikan tulad ng Noli Me Tangere ni Jose Rizal, Banaag at Sikat ni Lope K. Santos at Isang Dipang Langit ni Amado V. Hernandez, o sa mga tula at nobelang pam-Palanca nina Genoveva Edroza Matute, Rogelio Sikat at Edgar Calabia Samar at sa salin ng mga classics ng pandaigdigang panitikan tulad ng Hamlet ni Shakespeare ni Rolando Tinio. Ito ang wikang hindi lamang nakasulat sa mga polyeto ng mga kandidatong pulitiko at sa patalastas ng mga produkto. Ito rin ang wika sa mga aklat na nagbibigay-kahulugan sa esensiya ng katarungan, kabuhayan, batas at pamamahala. Ito ang wikang hindi lamang nagpapahayag ng lahat ng damdadamin gaya ng tindi ng pag-ibig, silakbo ng galit, simbuyo ng tuwa at pait ng lungkot. Ito rin ang wikang nakapagpapaliwanag maging ng pinakamaliit na detalye ng paggalaw ng atom at pag-expand ng universe. Sa maikling salita, ito ang wikang namumukod na katangian, kaakuhan, at kabansaan ng mga mamamayan ng Pilipinas.
Ang labanan ng Filipino at iba pang wika sa daigdig ay mananatiling walang katapusan. Unawain natin na bahagi ng anumang kultura sa daigdig ang panghihiram. Na ang wika bilang isa sa mga sangay nito ay kailangan ding dumanas ng mga pagbabago. Alalahanin nating walang wika sa daigdig ang nabuhay na hindi naramyuhan ng iba pang wika. Huwag nating hayaang masadlak ang Filipino sa tadhana ng mga wikang Ameridian tulad ng Quecha at Guarani na ngayo’y naghihingalo sapagkat hindi nakaagapay sa mga iba pang wika sa daigdig na patuloy na nakikipagtagisan sa Internet sa panahong ito ng World Wide Web. Iyan ang mas malalim na dahilan kung bakit kailangang payabungin natin ang wikang pambansa sa lahat ng aspeto ng buhay.
Mga kaibigan, mapagpupunan lamang natin ang kakulangan natin sa ating wika sa pamamagitan nang pagpapaunlad at pagpapabulas nito sa paggamit sa anumang larangan. Pakatandaan natin na tayo mismo ang kultura at ang wikang Filipino ang ating daigdig. At habang pinagyayaman natin ang ating wika at kultura ay nag-iibayo ang pagtingin natin sa ating mga pagkatao at nabubuo ang tinatawag na lunggati. Ang lunggating ito ang patuloy na huhubog sa kultural na aspekto ng ating mga pagkatao bilang Pilipino at magtuturo sa mga dapat nating kalagyan sa mga darating na panahon. Kaya’t dakilain nating lahat hindi lang ang walumpung milyong Pilipino sa buong kapuluan na nagsasalita ng wikang pambansa maging ang kababayan natin sa Amerika, Canada, Middle East, Australia, Asya at Europa, at iba pang panig ng mundo na gumagamit ng wika na ating pagkakakilanlan. Papurihan natin ang mga guro na nagtuturo ng Filipino at palakpakan natin ang mga banyaga na marunong magsalita o kaya’y nag-aaral ng ating wika. At higit sa lahat, kilalanin natin ang mga natatanging kababayan na patuloy na nagtataguyod at nagsusulong ng mga websites na Filipinung-Filipino sa Internet dahil sa pamamagitan nila nakaagapay ang ating wikang pambansa sa iba pang wika sa daigdig.
Mga minamahal kong tagapakinig, totoong malaki ang ginagampanan ng wika sa paghubog ng isang matatag na republika sapagkat malinaw na pinatutunayan nito na malakas ang pagkakaisa ng isang bansa kung may isang wika sapagkat sa pamamagitan nito, nagkakaunawaan ang mga mamamayan, lumalakas ang panitikan at patuloy na yumayabong ang kultura. Hindi marapat na maging sanhi ito ng ating pagkalito na sa kalauna’y maging pag-iwas sa paggamit rito. Alalahanin nating buhay ang wikang Filipino. Hindi ito isang bagay na nakasuspinde sa kawalan. Tandaan natin na sa pagbabago ng ortograpiya, yumayaman, lumalago, umuunlad, at nakaaangkop ang ating wika sa tawag ng panahon.
Ang katatagan ng isang bansa pakalimiin natin ay hindi lamang nakasalig sa wika na kanyang pagkakakilanlan bagkus ay sa kanyang mga responsableng mamamayan. Responsableng gamitin natin sa lahat ng aspeto ng ating buhay ang wikang salamin ng ating pagkalahi. Alalahanin natin ang sinabi ni Propesor Randy David na “Walang wikang umuunlad kung hindi ito naisusulat at nababasa at kung hindi ito sinasanay na maglulan ng mga produkto ng kamalayan at iba’t ibang kaisipang hango sa maraming kultura.” Kailangang makipag-usap ang ating sarili’t katutubong wika sa mga wika ng ibang bansa, sa halip na isantabi ito, sa maling pag-aakalang hindi na ito angkop sa bagong panahon. Sa gayon, tayo bilang isang bansa ay mabilis nang makakikilos tungo sa higit na intelektuwalisasyon at siyentipikasyon ng Filipino, ang ating tunay na wikang pambansa, na siyang ating intelektwal na kaakuhan.
Monday, February 21, 2011
“Sa Pangagalaga sa Wika at Kalikasan, Wagas na Pagmamahal Talagang Kailangan”
ni Dennis Lacsam
Matuling dumating ang pinangangambahan
Sinasaklot ng lagim itong kalikasan
Parang wikang pinagwaswasan ng kolonyal na kaisipan
Na matapos pakinabangan ay binalewala lamang.
Walang abog
Saganang bundok ay tinupok
mga punong malabay ay sinunog
Ginawang uling na panggatong
Sa maingay na makinarya na patuloy sa pagyabong
Walang habas
Kagubatan ay tinabas
Hinukay… pinatag… nilagas
Upang pamugaran at gawing sugalan ng mga ahas
Walang awa
Nilason itong dagat maging ilog at ang sapa
Dinamitang mapamuksa... nanalanta…
Lahat ng buhay kinawawa.
Walang humpay
Hangin naming nilalanghap unti-unting pinapatay
Maging anghel na walang malay
Sa sinapupunan ng isang nanay
Namimeligrong makasalba… isang paa ay nasa hukay.
Kayo nga, kayo ang magiting na ninunong pabaya’t sukaban
Na tanging dahilan nitong katampalasan
Kung bakit itong aming Inang Kalikasan
Ngayo’y nananaghoy, nagngangalit, at nagbabadya ng libong dusa’t kapighatian.
Umaalingawngaw ang tinig ni Baylen… nanunumbat… nang-uusig…
Ito ba ang lupang aming aangkinin
Na tira-tirahan ng apoy at talim?
Ito ba ang manang aming bubungkalin
Na sambuntong abo at nangangag libing?
Ito ba ang mundong hinila kung saan
Ng gulong ng inyong hidwang kaunlaran?
Ito ba ang bunga ng sining mo’t agham?
Ito ba ang aking manang kalinangan?
Iyan ba ang parang at iyan ang bundok
Na aming daratnang uling na at tuod?
Iyan ba ang wakas ng layon ng Diyos
Na ang unang tao ay abutan ng dulos?
Iyan ba ang bukid na walang naimbak
Kundi mga bungo ng mga kaanak?
Binaog ng inyong punlong makamandag
At wala ni damo na diya’y mag-ugat?
Kahubdan at gutom, isipang salanta,
Bigong pananalig at pag-asang giba:
Ito ba ang aming manang mapapala
Na labi ng inyong taniman at sumpa?
Sa sumbat ng mga inapo at lahing susunod sa inyo, ano ang isasagot n’yo?
Wikang Filipino’y gamiting instrumento
Palaganapin ang kamalayan sa mga pagbabago
Huwag hayaang maging mangmang ang isip ng isang tao
At maging hirati na lamang sa gawang makamundo
Itong wika’t kalikasa’y mananatiling magkaugnay
Bahagi ito ng kulturang sa atin ay gumagabay
Kalingain ng pag-ibig, pangalagaan nang buong-husay
Kasaganaan nito’y laging nasa mabunyi nating kamay.
Wika’t kalikasan mahalin at pangalagaan
Maningning itong biyaya ng Maykapal sa ating bayan.
Matuling dumating ang pinangangambahan
Sinasaklot ng lagim itong kalikasan
Parang wikang pinagwaswasan ng kolonyal na kaisipan
Na matapos pakinabangan ay binalewala lamang.
Walang abog
Saganang bundok ay tinupok
mga punong malabay ay sinunog
Ginawang uling na panggatong
Sa maingay na makinarya na patuloy sa pagyabong
Walang habas
Kagubatan ay tinabas
Hinukay… pinatag… nilagas
Upang pamugaran at gawing sugalan ng mga ahas
Walang awa
Nilason itong dagat maging ilog at ang sapa
Dinamitang mapamuksa... nanalanta…
Lahat ng buhay kinawawa.
Walang humpay
Hangin naming nilalanghap unti-unting pinapatay
Maging anghel na walang malay
Sa sinapupunan ng isang nanay
Namimeligrong makasalba… isang paa ay nasa hukay.
Kayo nga, kayo ang magiting na ninunong pabaya’t sukaban
Na tanging dahilan nitong katampalasan
Kung bakit itong aming Inang Kalikasan
Ngayo’y nananaghoy, nagngangalit, at nagbabadya ng libong dusa’t kapighatian.
Umaalingawngaw ang tinig ni Baylen… nanunumbat… nang-uusig…
Ito ba ang lupang aming aangkinin
Na tira-tirahan ng apoy at talim?
Ito ba ang manang aming bubungkalin
Na sambuntong abo at nangangag libing?
Ito ba ang mundong hinila kung saan
Ng gulong ng inyong hidwang kaunlaran?
Ito ba ang bunga ng sining mo’t agham?
Ito ba ang aking manang kalinangan?
Iyan ba ang parang at iyan ang bundok
Na aming daratnang uling na at tuod?
Iyan ba ang wakas ng layon ng Diyos
Na ang unang tao ay abutan ng dulos?
Iyan ba ang bukid na walang naimbak
Kundi mga bungo ng mga kaanak?
Binaog ng inyong punlong makamandag
At wala ni damo na diya’y mag-ugat?
Kahubdan at gutom, isipang salanta,
Bigong pananalig at pag-asang giba:
Ito ba ang aming manang mapapala
Na labi ng inyong taniman at sumpa?
Sa sumbat ng mga inapo at lahing susunod sa inyo, ano ang isasagot n’yo?
Wikang Filipino’y gamiting instrumento
Palaganapin ang kamalayan sa mga pagbabago
Huwag hayaang maging mangmang ang isip ng isang tao
At maging hirati na lamang sa gawang makamundo
Itong wika’t kalikasa’y mananatiling magkaugnay
Bahagi ito ng kulturang sa atin ay gumagabay
Kalingain ng pag-ibig, pangalagaan nang buong-husay
Kasaganaan nito’y laging nasa mabunyi nating kamay.
Wika’t kalikasan mahalin at pangalagaan
Maningning itong biyaya ng Maykapal sa ating bayan.
15th Coco Festival Street Dancing Music
Indayog sa Pyesta ng Niyog
Composed by Dennis B. Lacsam
Arranged by Michael Austria
Interpreted by Leah Marie Hernandez
Bayle sa kalye ang buong Pitong Lawa
Nagpupugay sa D’yos na dakila
Nagkaloob ng niyog na biyaya
Puno ng buhay sa ‘sang nilikha
Imbay ng galaw ay sadyang masaya
Kulay ng suot ay pinasigla
Talagang nilikha bilang pampagana
Sa matang uhaw sa magaganda
Chorus:
Magsaya’t magyugyugan sa kalye
Sumabay sa mga nagbabayle
Kembot na’t padyak at makisali
Sa naiibang pistang kawili-wili
Hataw na sa sayaw sa kalsada
Sabayan ng indak ang trumpeta
Payabungin itong Mardi Gras
Kultura ng San Pablong naiiba
Harurot ng jeep ng gawang San Pablo
Tunog sa tenga’y nakakaengganyo
Disenyong makulay, pang-akit sa turismo
Kapag sumakay ay hindi ka kabado
Kung papasyalan itong aming bayan
Sagana sa yaman na pupuntahan
Magiliw ang tao at nagmamahalan
Nagkakaisa at nagtutulungan
Repeat Chorus 2x
Sumigaw at humataw ng todo
Makiindayog sa pyesta ng coco
Natatanging sayang San Pableño
Coco-Festival ng San Pablo
Repeat 3x
(Repeat the Chorus 3rd stanza 2x)
CODA
Coco Festival (4x)
….. ng San Pablo
Composed by Dennis B. Lacsam
Arranged by Michael Austria
Interpreted by Leah Marie Hernandez
Bayle sa kalye ang buong Pitong Lawa
Nagpupugay sa D’yos na dakila
Nagkaloob ng niyog na biyaya
Puno ng buhay sa ‘sang nilikha
Imbay ng galaw ay sadyang masaya
Kulay ng suot ay pinasigla
Talagang nilikha bilang pampagana
Sa matang uhaw sa magaganda
Chorus:
Magsaya’t magyugyugan sa kalye
Sumabay sa mga nagbabayle
Kembot na’t padyak at makisali
Sa naiibang pistang kawili-wili
Hataw na sa sayaw sa kalsada
Sabayan ng indak ang trumpeta
Payabungin itong Mardi Gras
Kultura ng San Pablong naiiba
Harurot ng jeep ng gawang San Pablo
Tunog sa tenga’y nakakaengganyo
Disenyong makulay, pang-akit sa turismo
Kapag sumakay ay hindi ka kabado
Kung papasyalan itong aming bayan
Sagana sa yaman na pupuntahan
Magiliw ang tao at nagmamahalan
Nagkakaisa at nagtutulungan
Repeat Chorus 2x
Sumigaw at humataw ng todo
Makiindayog sa pyesta ng coco
Natatanging sayang San Pableño
Coco-Festival ng San Pablo
Repeat 3x
(Repeat the Chorus 3rd stanza 2x)
CODA
Coco Festival (4x)
….. ng San Pablo
Wednesday, January 19, 2011
My Name's Etimology
Baby names info for Dennis:
* Gender: a boy name
* Syllables: 2
* # of Characters: 6
* Pronunciation: DEN-nis
Alternate Forms/Spellings:
* We currently have no alternate spellings of the name Dennis, but we are constantly updating our records!
Common Nicknames:
* Denny
Unintended Nicknames:
* None on record - but make sure the combination of first name and last name do not produce an unintended nickname!
Baby Names Popularity:
* As baby boy name in the U.S.: the 317th most popular name
* See the popularity of the baby name Dennis in the U.S.. Other countries: The name Dennis also used in other countries.
See the popularity of the baby name Dennis in other countries.
Products personalized with the name Dennis:
* Baby Baseball cards - complete with Dennis's name and photo!
* Personalized Toy Boxes - to store Dennis's baby toys.
Tuesday, September 28, 2010
Dawn of the New Era
“Towards a Philippine Statistics System Responsive to Emerging National and Global Challenges”
by Dennis Lacsam
“In ancient times, they had no statistics so they had to fall back on lies.”
Deeply assessing this verbatim pronouncement by the noted Canadian economist, writer and humorist Stephen Leacock, made me realize this bewildering thought. If there was no impeccable method for making wise decision in the face of doubt and ambiguity in the olden period, how did the early forms of government combat their problems effectively like perpetual poverty, rapid population growth, heinous crimes, and deteriorated or impoverished general welfare of the people?
Respected members of the panel of judges, fellow participants, coaches, friends, ladies and gentlemen, a pleasant morning to all of you.
I started with a remarkable analysis for I want all of you to feel how complicated life then without statistics. Just imagine if that same old fabricated routine of reasoning would be applied as a resolution in the major problems of the different sectors of our society today, without certainty, life would be filled with immeasurable confusions and complexities that may lead to the country’s economic, social, psychological, biological, physical, and political mayhem and stagnation.
Friends, for many years, statistics has been an indispensable tool for nation building. More than being a branch of mathematics concerned with collecting and interpreting data, it is now widely applicable to an extensive range of academic disciplines including natural and social sciences, government, and business. Because of its dynamism, it is therefore important to note its significance to the overall well-being of the people in the world.
In the Philippine scene, the National Statistics Office is responsible for producing and providing quality statistical and civil registration products and services. Being the major statistical agency of the government, its vital role is to make use of numerical facts effectively relating to groups of individuals or experiments. In coordination with the Commonwealth Act No. 591 where the Bureau of Census and statistics was created, its powers, functions, and duties include compiling and classifying all statistical data and information and publishing the same for the use of the government and the people, preparing for and undertaking all censuses of population, agriculture, industry and commerce, and conducting investigations and studies of social and economic problems and conditions.
Friends, although we have a strong organization that monitors and compiles various numerical public products and services, it is imperative that we must expand the horizons of our statistical system to be responsive to the emerging national and global challenges. The benevolent support of different organizations, whether government or non-government, that conduct their own surveys and market researches to be of service to the people is an indispensable act to alleviate tribulations and confusions in upgrading the quality and standard of the statistics in the country.
Ladies and gentlemen, in order to improve all of these works, we need to be confident about our statistical system by focusing to a more comprehensive, innovative, and forward-looking census and survey strategies that aim to reduce poverty, stimulate local investments and job creations and enhance individual, different group and institution’s empowerment. Likewise, we need knowledgeable and skillful statisticians whose expertise would not exclusively be devoted in thinking inventive methodologies for the statistical system but in envisioning on how they could become a catalyst of change for the country’s progress. They must always put in mind that a slight misuse of statistics can produce serious errors in description and interpretation that can lead to demoralizing, damaging and devastating decision errors to the various sectors of our society. And if these things happen, the statistical system which is a primary tool for nation building, with its emphasis on unity and solidarity would be in extreme jeopardy.
But friends, the propensity to innovate the effectiveness of our statistical system is essentially a function of factors relating to the roles of the state and the people. This can only be achieved if everyone realizes that statistics is profoundly connected to our human survival and plays an important role in our lives. Let us all remember that we, as citizens of this nation have different roles to fulfill as responsible members to the community. Let us involve ourselves in census and survey activities by actively participating in the endeavors of the statistical system to have an accurate, precise, and efficient analysis for the country’s growth and progress. Let us not be like those people who close their doors or let their dogs chased or hound census and survey’s emissaries resulting to inexact, fraudulent and reliable data and records.
As I end my speech today, let me express to you the same words of encouragement that distinguished John F. Kennedy summoned in his inaugural address as former United States President in January of 1961 – “Do not ask what your country can do for you… ask what you can do for your country!” These sympathetic words call to action, it triggered an urgent response – a change of attitude from unhelpful to hopeful, a spirit of shared interest and selflessness that can make us feel like all citizens boarded together in a single ship of state paddling towards a Philippine Statistics System responsive to emerging national and global challenges.
by Dennis Lacsam
“In ancient times, they had no statistics so they had to fall back on lies.”
Deeply assessing this verbatim pronouncement by the noted Canadian economist, writer and humorist Stephen Leacock, made me realize this bewildering thought. If there was no impeccable method for making wise decision in the face of doubt and ambiguity in the olden period, how did the early forms of government combat their problems effectively like perpetual poverty, rapid population growth, heinous crimes, and deteriorated or impoverished general welfare of the people?
Respected members of the panel of judges, fellow participants, coaches, friends, ladies and gentlemen, a pleasant morning to all of you.
I started with a remarkable analysis for I want all of you to feel how complicated life then without statistics. Just imagine if that same old fabricated routine of reasoning would be applied as a resolution in the major problems of the different sectors of our society today, without certainty, life would be filled with immeasurable confusions and complexities that may lead to the country’s economic, social, psychological, biological, physical, and political mayhem and stagnation.
Friends, for many years, statistics has been an indispensable tool for nation building. More than being a branch of mathematics concerned with collecting and interpreting data, it is now widely applicable to an extensive range of academic disciplines including natural and social sciences, government, and business. Because of its dynamism, it is therefore important to note its significance to the overall well-being of the people in the world.
In the Philippine scene, the National Statistics Office is responsible for producing and providing quality statistical and civil registration products and services. Being the major statistical agency of the government, its vital role is to make use of numerical facts effectively relating to groups of individuals or experiments. In coordination with the Commonwealth Act No. 591 where the Bureau of Census and statistics was created, its powers, functions, and duties include compiling and classifying all statistical data and information and publishing the same for the use of the government and the people, preparing for and undertaking all censuses of population, agriculture, industry and commerce, and conducting investigations and studies of social and economic problems and conditions.
Friends, although we have a strong organization that monitors and compiles various numerical public products and services, it is imperative that we must expand the horizons of our statistical system to be responsive to the emerging national and global challenges. The benevolent support of different organizations, whether government or non-government, that conduct their own surveys and market researches to be of service to the people is an indispensable act to alleviate tribulations and confusions in upgrading the quality and standard of the statistics in the country.
Ladies and gentlemen, in order to improve all of these works, we need to be confident about our statistical system by focusing to a more comprehensive, innovative, and forward-looking census and survey strategies that aim to reduce poverty, stimulate local investments and job creations and enhance individual, different group and institution’s empowerment. Likewise, we need knowledgeable and skillful statisticians whose expertise would not exclusively be devoted in thinking inventive methodologies for the statistical system but in envisioning on how they could become a catalyst of change for the country’s progress. They must always put in mind that a slight misuse of statistics can produce serious errors in description and interpretation that can lead to demoralizing, damaging and devastating decision errors to the various sectors of our society. And if these things happen, the statistical system which is a primary tool for nation building, with its emphasis on unity and solidarity would be in extreme jeopardy.
But friends, the propensity to innovate the effectiveness of our statistical system is essentially a function of factors relating to the roles of the state and the people. This can only be achieved if everyone realizes that statistics is profoundly connected to our human survival and plays an important role in our lives. Let us all remember that we, as citizens of this nation have different roles to fulfill as responsible members to the community. Let us involve ourselves in census and survey activities by actively participating in the endeavors of the statistical system to have an accurate, precise, and efficient analysis for the country’s growth and progress. Let us not be like those people who close their doors or let their dogs chased or hound census and survey’s emissaries resulting to inexact, fraudulent and reliable data and records.
As I end my speech today, let me express to you the same words of encouragement that distinguished John F. Kennedy summoned in his inaugural address as former United States President in January of 1961 – “Do not ask what your country can do for you… ask what you can do for your country!” These sympathetic words call to action, it triggered an urgent response – a change of attitude from unhelpful to hopeful, a spirit of shared interest and selflessness that can make us feel like all citizens boarded together in a single ship of state paddling towards a Philippine Statistics System responsive to emerging national and global challenges.
Tuesday, August 31, 2010
Kalan-Banga Festival Song 2009
-->
Iba’t iba ang paraan kung paano ipinakikilala ng mga mamamayan ang kanilang sariling bayan sapagkat ito ang palatandaang nag-uugnay ng kanilang lunggati sa kanilang lupang tinubuan.
Sa pagpapasinaya ng kauna-unahang Kalan-Banga Festival ng Calamba, kasabay na ilulunsad ng lungsod ang isang masiglang awit ng papuri at pagdakila na kikilala hindi lang sa makulay na kultura ng mga Calambeño bagkus ay sa natatanging lipi na kanilang pinagmulan na siyang pundasyon ng bayan sa pagsulong sa hinaharap.
Sa pagpapasinaya ng kauna-unahang Kalan-Banga Festival ng Calamba, kasabay na ilulunsad ng lungsod ang isang masiglang awit ng papuri at pagdakila na kikilala hindi lang sa makulay na kultura ng mga Calambeño bagkus ay sa natatanging lipi na kanilang pinagmulan na siyang pundasyon ng bayan sa pagsulong sa hinaharap.
Sa pagtutulungan ng tourism officer ng Calamba na si Dr. Virgilio R. Lazaga at ng kompositor na si Dennis B. Lacsam, mabusising idinetalye sa titik ng awitin ang mayaman at naiibang kakanyahan ng Calamba sa iba’t ibang aspeto ng buhay. Isinaad rin sa titik ang mga katangi-tanging ugaling Pilipino na likas sa sa bawat isang mamamayan ng Calamba na kumikilala at nagpapahalaga sa kapwa, sa bayan, sa kalikasan at sa dakilang lumikha. At upang pagyamanin ang turismo, inilahad rin sa titik ng awit na ang Calamba ay kanlungan ng mga likas na yaman na siyang itinuturing na bukal ng kayamanan ng buong lalawigan ng Laguna.
Sinadya rin ng kompositor at nag-areglo ng awit na si G. Michael O. Austria na pasiglahin at gawing mabilis na matandaan ang melodiya ng kanta upang agad na tumimo sa isip ng sinumang Calambeño ang diwa ng awit nang sa ganoon ay mabuhay sa kanyang katauhan ang pagmamalaki na nilikha ng kanyang bayan at iniidolong bayani. At upang mabuhay ang awit na siya ring gagamiting pyesa sa gaganaping sa kauna-unahang Kalan-Banga Street Dancing Festival, pinagsama-sama sa pambihirang areglo ang iba’t ibang masisigla at masasayang tunog na sumasagisag sa kultura at modernisasyon ng lunsod upang makadagdag sa enerhiya ng mga Calambeño na magdiriwang at magsasayawan sa kalye.
At upang bigyang buhay ang awitin napili si G. John Arlan D. Manalo sapagkat bukod sa magandang tinig kinakatawan ng mang-aawit ang mga katangian ng isang tunay na Calambeño na maginoo, magiliw, may pagpapakumbaba at nagpapahalaga sa nayonalismo.
Kalan-Banga Festival Song 2009
Lyrics and Melody: Dennis B. Lacsam
Arranger: Michael O. Austria
Interpreter: John Arlan D. Manalo
Lupang tinubuan, pinagpala ng kalikasan
Inambunan ng yaman, Calamba naming bayan
Hinubog ang talino ng bawat Calambeño
Nilikhang maka-Diyos, makabaya’t makatao
Bayang sinilangan ng bayaning pilipino
Pagyayamanin namin upang maging progresibo
Pilit ikikintal sa bawat isang tao
Ugaling matapat, marangal at disiplinado
Chorus
Mabuhay ang Calamba, Sulong kalan-banga
Bayang hinahangaan, liping dinarakila
Mabuhay ang Calamba, Yabong kalan-banga
Yaman ng Laguna at nitong bansa.
(Repeat Chorus)
Bukal ng kayamanan ng buong lalawigan
Masarap na pagkain ang iyong matitikman
Kaygandang mamasyal maraming kang pupuntahan
Calambeño’y maginoo at laging masaya
Sa lahat ng bisita magalang at nakatawa
Nagpapahalaga sa edukasyon at sa kultura
Na s’yang pundasyon ng aming pagkakaisa
(Repeat Chorus 3X)
Tuesday, October 20, 2009
Kalay, Ang Batang Ayaw Magsuklay
Akdang sinulat ni Kirby Sediño, IV-B na nagwagi ng Unang Gantimpala sa Pansilid na Paligsahan sa Pagkatha ng Maikling Kwento.
Nalathala sa Ang Laurel, Ang Opisyal na Pahayagan ng Col. Dizon MNHS
Si Kalay ang anak ng mag-asawang Mang Karlo at Aling Melay. Trabaho ni Mang Karlo ang paggawa ng suklay habang ang kanya namang asawa ang nagbebenta ng mga ito sa bayan.
Dahil babae at nag-iisang anak, espesyal at iba’t ibang mga suklay ang ginagawa ni Mang Karlo kay Kalay – kakaiba sa ipinagbibili ng kanyang asawa. Ngunit kahit kailan ay hindi man lamang natutunan ng kanyang anak na gamitin ang mga ito. Ginawa na ni Aling Melay ang lahat upang paalalahanan ang anak sa kahalagahan ng pagsusuklay ngunit nauuwi lamang sa wala ang kanyang mga tagubilin.
Nang walong taon na si Kalay, kakaibang suklay ang ginawa ni Mang Karlo sa kanyang anak bilang regalo. Nilagyan niya ito ng makukulay na sihay at malilit na kabibe na nasimot niya sa tabing dagat. Ibinalot pa ito ng kanyang asawa at nilagyan ng laso bago ibigay sa anak. Ngunit ng matanggap ito ni Kalay ay parang balewala lamang. Katulad ng iba pa niyang suklay ay hindi niya ito ginamit.
Isang araw, naglalaro si Kalay nang lapitan siya ng isang bata, “Hoy, Kalay! Bakit magulo ang buhok mo? Mukha kang bruha! Ha.Ha.Ha.”
“Wala kang pakialam!” tugon ni Kalay sa bata.
Isang araw ay pinipilit ni Aling Melay na suklayan si Kalay ng suklay na kaloob dito noong kanyang kaarawan. Dahil dito nagalit si Kalay. Ayaw na ayaw n’ya kasi na pinakikialaman ang kanyang buhok. Pumalag siya at tumakbo papalayo. Nang mapansing naiwang nakasabit sa kanyang magulong buhok ang suklay, hinablot niya ito at itinapon.
Hindi umuwi si Kalay sa kanila. Nagpalipas siya ng ilang oras sa isang abandonadong bahay. Laking gulat niya ng makita roon ang suklay na kanyang itinapon. Pupulutin n’ya sana ito nang bigla itong nagliwanag at nag-anyong mangkukulam. Galit itong lumapit sa kanya at sinabing, “Dahil sa ayaw mong magsuklay, ito ang nararapat sa iyo!” Nagtatakbo si Kalay habang humihingi ng saklolo “Huwag po!”
Bigla na lang nagising si Kalay. Nakatulugan pala niya ang pagmumukmok sa abandonadong bahay. “Buti na lang at panaginip lang pala ang lahat. Natakot ako roon ah! Makauwi na nga at baka hinahanap na ako nina Inay”
Umuwi na si Kalay sa kanilang bahay at humingi ng tawad sa kanyang mga magulang. Niyapos ni Aling Melay ang anak at hinaplos ang buhok nito na hindi napansing humaba na kaysa dati.
Nang nakahiga na si Kalay upang matulog ay biglang nagpakita sa kanya ang mangkukulam sa kanyang panaginip.
“Ikaw yung nakita ko kanina ah! Akala ko’y hindi ka totoo sa aking panaginip” sabi ni Kalay.
“Oo, ako nga!” ang pagalit na sagot ng mangkukulam.
Natakot si Kalay kayat nagtalukbong siya ng kumot. Sa isang iglap ay naglaho ang mangkukulam. Hindi na makatulog si Kalay sa sobrang takot kaya tumabi ito sa kanyang mga magulang.
Kinaumagahan, nagulat ang kanyang mga magulang nang makita ang buhok ni Kalay na sayad na sa lupa.
“Anong nangyari sa buhok mo anak, bakit biglang humaba?” tanong ni Aling Melay
Umiiyak na sumagot si Kalay, “Hindi ko po alam Inay, natatakot po ako.”
Umisip ng paraan ang ama ni Kalay. Agad na kinuha ang gunting at ginupit nito ang mahabang buhok ng anak. Sa halip na umikli ay lalo pa itong humaba na lalong ikinaiyak ni Kalay.
Dahil sa pangyayari, napilitang isangguni ng mag-asawa ang kalagayan ni Kalay sa isang albularyo. Ipinatawas (paraan ng mga albularyo upang malaman kung ano ang sakit ng nagpapagamot) nila ang anak upang malaman kung ano ang tunay na nangyari.
“Misis, nakulam ho ang anak n’yo. Nagalit ang mangkukulam na natamaan sa itinapong suklay ng inyong anak. Ang tanging paraan para gumalingsiya ay ang bawiin sa mangkukulam ang itinapong gamit at ipagamit ito sa kanya sa lahat ng pagkakataon.” ang sabi ng albularyo.
Nag-usal ng salitang Latin ang albularyo at tinawag ang pangalan ng mangkukulam. Agad itong lumitaw. Bagamat gulat ang mga magulang ni Kalay sa mga pangyayari ay nakiusap ang mga ito na ibalik ang suklay na itinapon ng kanilang anak. Hindi pumayag ang mangkukulam. Sa halip ay pinalago at pinapulupot pa niya ang buhok ni Kalay sa buong katawan. Humahagulhol na nagmamakaawa si Kalay sa mangkukulam.
“Kung mangangako ka na araw-araw ay magsusuklay at mag-aayos ng sarili, isasauli ko sa iyo ang suklay na makapagpapabalik sa normal mong anyo.”
Agad na nangako si Kalay na susundin ang kagustuhan ng mangkukulam. Magsusuklay na siya at pipiliting maging malinis sa lahat ng pagkakataon. Dahil sa narinig ng mangkukulam, ibinalik nito kay Kalay ang suklay na no’oy hindi na makita dahil balot na balot na ng mahabang buhok ang kanyang buong katawan.
Pagkaabot na pagkaabot ng mangkukulam ng suklay ay agad itong ginamit ni Aling Melay sa buhok ng anak. Habang sinusuklay niya ang buhok ni Kalay ay unti-unting bumabalik ito sa dati.
Mula noon ay hindi na nila nakikita si Kalay na gulo-gulo at sabit-sabit ang buhok. Natutunan na ni Kalay ang kahalagahan ng kaayusan at kalinisan hindi lang sa buhok maging sa buong katawan.
Friday, October 2, 2009
Photo Essay
Sa lahat ng IV-B,Brutal ang kapinsalaan na nilikha ng Bagyong Ondoy sa buong Luzon partikular sa Kamaynilaan. Hindi birong buhay, ari-arian at kabuhayan ang winasak nito. Hindi na kailangan pa sigurong sabihin na maaring ganti na ito ni Inang kalikasan sa ating mga tao sapagkat hindi maikakaila ang ginagawa ng marami sa atin na paglapastangan sa kanya.
Bilang mag-aaral, mahalaga na bukas ang inyong kamalayan sa nangyayari sa ating paligid dahil higit sa lahat kabilang kayo sa mundong ating ginagalawan na marahil ay humihingi ng katarungan dahil sa ating mga pagkukulang at kapabayaan.
Bilang gawain, nais kong lumikha kayo ng isang "photo essay" na magpapakita, maglalarawan at magpapatibay kung paano tayo makababawi sa kalikasang patuloy na kumakalinga at nagbibigay sa atin ng buhay.
Narito ang mga pamantayang inyong susundin:
Pamantayan sa Pagmamarka
30% - Larawan (linaw, ganda ng kuha, kaisipan)
30% - Sanaysay (kaisipan, kaugnayan sa paksa,
30% - Lay-out (ganda ng sulat, paghahanay ng larawan)
5% - Pamagat (hikayat sa babasa, kaugnayan sa paksa)
____
95%
Hangad ko ang iyong pagiging malikhain sa proyektong ito para sa ating naghihingalong mundo.!
Bilang mag-aaral, mahalaga na bukas ang inyong kamalayan sa nangyayari sa ating paligid dahil higit sa lahat kabilang kayo sa mundong ating ginagalawan na marahil ay humihingi ng katarungan dahil sa ating mga pagkukulang at kapabayaan.Bilang gawain, nais kong lumikha kayo ng isang "photo essay" na magpapakita, maglalarawan at magpapatibay kung paano tayo makababawi sa kalikasang patuloy na kumakalinga at nagbibigay sa atin ng buhay.
Narito ang mga pamantayang inyong susundin:
- Ang "photo essay" ay kinakailangang gawin sa kalahating Manila Paper
- 5-7 larawan na ginupit mula sa mga pahayagan o magazine ang kinakailangang ilagay sa photo essay. Ang mga larawan ay kinakailangang may kulay, malinaw at naghahatid ng mensahe tungkol sa mga dapat nating gawin bilang ganti sa pag-aaruga sa atin ng Inang Kalikasan.
- Bukod sa mga larawan, kinakailangan lumikha rin ng isang sanaysay na hindi lalampas sa dalawandaang salita (100) na akma sa mga napiling larawan at temang "Kabataan: Pag-asa ng Inang Kalikasan"
- Kinakailangang ayusin ang mga larawan at sanaysay sa paraang presentable sa sinumang makakakita nito. Bagamat isusulat kamay ang sanaysay, gawing printed (may upper at lower case) , malinaw at malaki ang sukat nito upang mabasa nang maayos kapag naidikit na sa pader o sa pisara para sa pagmamarka.
- Lagyan ng pamagat ang gagawing photo essay. Kinakailangang sa pamagat pa lamang ay lumutang na agad ang kaisipan. Hindi maaaring gamiting pamagat ang temang "Kabataan: Pag-asa ng Inang Kalikasan"
- Gamit ang itim na ballpen, Ilagay sa pinakasulok na kanang bahagi ang pangalan ng gumawa.
- Kinakailangang maipasa ang photo essat sa Miyerkules (Oktubre 7 sa oras ng Filipino)
- Ang sinumang estudyante na hindi makapagpapasa ng gawain sa tamang oras ay gagawa ng 5 photo essays na gagawin lamang niya sa loob ng isang araw.
- Kinakailangang magpasa rin ang bawat isang estudyente ng isang 4X6 index card kung saan nakalagay ang pangalan, pamagat ng kanyang photo essay at ang pamantayan sa pagmamarka na nakasulat sa isang talahanayan (table)
Pamantayan sa Pagmamarka
30% - Larawan (linaw, ganda ng kuha, kaisipan)
30% - Sanaysay (kaisipan, kaugnayan sa paksa,
30% - Lay-out (ganda ng sulat, paghahanay ng larawan)
5% - Pamagat (hikayat sa babasa, kaugnayan sa paksa)
____
95%
Hangad ko ang iyong pagiging malikhain sa proyektong ito para sa ating naghihingalong mundo.!
Saturday, September 26, 2009
WATER FOR YOU AND ME: How Far Can We Go?
by Dennis Lacsam
It was on March 25, 2001 when Julia Roberts was proclaimed Best Actress in the Academy Awards for her portrayal as Erin Brockovich, an unemployed single mother of three who fought for the world’s largest utility for dumping 370 million gallons of hexavalent chromium into unlined ponds in Hinkley, California, a deadly toxic waste that poisoned the residents in the area. For Julia Robert’s fans, it was one of her most remarkable performances that brought her to Hollywood’s super stardom. But for millions of movie aficionados who have been touched by Erin Brockovich’s life and struggles for clean water, it was indeed heroic and humanitarian.
Ladies and gentlemen, today, we have reached consciousness and apprehensions that man on earth must instantly stop his destruction on any body of water around him for water is truly a valuable natural resource – the uppermost indisputable need of every living creature on the planet. Its importance cannot be estimated for it is an indispensable element to life and society – a main source of nourishment and energy, a raw material for productive activities, a way of transport, and a determinant factor for the preservation of the ecological balance.
Water is a fundamental part of our lives. Human survival is dependent on water. The water we drink literally becomes us since such a large percentage of our bodies is water. We need plenty of fresh water to stay healthy. Aside from aiding in digestion and absorption of food, water regulates body temperature, carries nutrients and oxygen to cells, and removes toxins and other wastes. It also lubricates our joints and protects tissues and organs, including the spinal cord from shock and damage and conversely, lack of water can be the cause of many ailments.
Plants and animals can’t live without freshwater, because all organisms are made up mostly by water. A tree for example is about 60% water by weight and most animals are about 50-65% water.
No industries will survive without water’s help for it is used as a raw material coolant, a solvent, a transport agent, and as a source of energy. It turns the turbines of hydroelectric plants that produce electricity for light, heat and power for factories and communities. Thousands more liters of water are involved in the manufacture of plastics, glass and fabric components. It seems infinite to detail its dynamism in our life, in our environment, in our existence.
For thousands of years, humanity has been aware of the importance of water. In Rome, a couple of thousand years ago, it was considered to be one of the biggest crimes to pollute the water. Unfortunately, a few of us deem the importance until it is in limited supply. Man seems to destroy water through his greed for what he believes to be his personal survival.
In our advanced and modern society, it is effortless for us to forget how completely we depend on it. We believe that we have to sacrifice everything including the water of this planet we inhabit in order to continue the progress and our so-called welfare. We are rapidly destroying water's life-giving capacities. Increased population, industrial wastes and agricultural chemicals are contaminating our water sources. We have unfortunately lost all respect and deference for water and Mother Nature. Water, the very lifeblood of humans, has been neglected and tainted to the limits. Deadly pesticides and other harmful chemicals contaminate our watersheds. The seas and the great rivers that are domicile to teeming water creatures have become a dumping ground of man's toxic wastes.
Today, some 1.5 billion people live without access to drinking water. Nearly 2 billions do not have access to proper sanitation. According to the World Health Organization, 30,000 people die each day from drinking polluted water, 6,000 of which are children. The planet's water resources are becoming increasingly fragile due to over consumption and pollution. No wonder why water is a prime commodity these days. The proliferation of distilled water neighborhood vendors and the popularity of bottled water are testaments to this problem.
But, have we noticed that endless serious campaigns against the factors that brought about our water crisis such as deforestation, improper waste disposal, and the like seem to be useless? Water crisis, an alarming issue, remains an issue until now. And let’s face it, the problem remains a problem.
We, young people have to open our eyes. We have to be aware that our silence means accepting that we are ready to face whatever ill-fate is coming on our way. Can’t we do anything about it?
The government has its role in conserving water resources, then we must also have our own. We should not stop thinking and putting into actions the most effective ways to preserve and protect our water supply.
Friends, the challenge is on you and me, on all of us. Let us be responsive to the call where the answer lies only on our hands. Let us develop consciousness, a sense of preservation, and a sense of responsibility. Let us treasure one of the miracles God has bestowed upon us, the life giving water.
The time to act is now, or it will be too late! Remember that water is life, and without it, we can never go far.
It was on March 25, 2001 when Julia Roberts was proclaimed Best Actress in the Academy Awards for her portrayal as Erin Brockovich, an unemployed single mother of three who fought for the world’s largest utility for dumping 370 million gallons of hexavalent chromium into unlined ponds in Hinkley, California, a deadly toxic waste that poisoned the residents in the area. For Julia Robert’s fans, it was one of her most remarkable performances that brought her to Hollywood’s super stardom. But for millions of movie aficionados who have been touched by Erin Brockovich’s life and struggles for clean water, it was indeed heroic and humanitarian.
Ladies and gentlemen, today, we have reached consciousness and apprehensions that man on earth must instantly stop his destruction on any body of water around him for water is truly a valuable natural resource – the uppermost indisputable need of every living creature on the planet. Its importance cannot be estimated for it is an indispensable element to life and society – a main source of nourishment and energy, a raw material for productive activities, a way of transport, and a determinant factor for the preservation of the ecological balance.
Water is a fundamental part of our lives. Human survival is dependent on water. The water we drink literally becomes us since such a large percentage of our bodies is water. We need plenty of fresh water to stay healthy. Aside from aiding in digestion and absorption of food, water regulates body temperature, carries nutrients and oxygen to cells, and removes toxins and other wastes. It also lubricates our joints and protects tissues and organs, including the spinal cord from shock and damage and conversely, lack of water can be the cause of many ailments.
Plants and animals can’t live without freshwater, because all organisms are made up mostly by water. A tree for example is about 60% water by weight and most animals are about 50-65% water.
No industries will survive without water’s help for it is used as a raw material coolant, a solvent, a transport agent, and as a source of energy. It turns the turbines of hydroelectric plants that produce electricity for light, heat and power for factories and communities. Thousands more liters of water are involved in the manufacture of plastics, glass and fabric components. It seems infinite to detail its dynamism in our life, in our environment, in our existence.
For thousands of years, humanity has been aware of the importance of water. In Rome, a couple of thousand years ago, it was considered to be one of the biggest crimes to pollute the water. Unfortunately, a few of us deem the importance until it is in limited supply. Man seems to destroy water through his greed for what he believes to be his personal survival.
In our advanced and modern society, it is effortless for us to forget how completely we depend on it. We believe that we have to sacrifice everything including the water of this planet we inhabit in order to continue the progress and our so-called welfare. We are rapidly destroying water's life-giving capacities. Increased population, industrial wastes and agricultural chemicals are contaminating our water sources. We have unfortunately lost all respect and deference for water and Mother Nature. Water, the very lifeblood of humans, has been neglected and tainted to the limits. Deadly pesticides and other harmful chemicals contaminate our watersheds. The seas and the great rivers that are domicile to teeming water creatures have become a dumping ground of man's toxic wastes.
Today, some 1.5 billion people live without access to drinking water. Nearly 2 billions do not have access to proper sanitation. According to the World Health Organization, 30,000 people die each day from drinking polluted water, 6,000 of which are children. The planet's water resources are becoming increasingly fragile due to over consumption and pollution. No wonder why water is a prime commodity these days. The proliferation of distilled water neighborhood vendors and the popularity of bottled water are testaments to this problem.
But, have we noticed that endless serious campaigns against the factors that brought about our water crisis such as deforestation, improper waste disposal, and the like seem to be useless? Water crisis, an alarming issue, remains an issue until now. And let’s face it, the problem remains a problem.
We, young people have to open our eyes. We have to be aware that our silence means accepting that we are ready to face whatever ill-fate is coming on our way. Can’t we do anything about it?
The government has its role in conserving water resources, then we must also have our own. We should not stop thinking and putting into actions the most effective ways to preserve and protect our water supply.
Friends, the challenge is on you and me, on all of us. Let us be responsive to the call where the answer lies only on our hands. Let us develop consciousness, a sense of preservation, and a sense of responsibility. Let us treasure one of the miracles God has bestowed upon us, the life giving water.
The time to act is now, or it will be too late! Remember that water is life, and without it, we can never go far.
Tuesday, September 15, 2009
Wikang Filipino: Mula Baler Hanggang Buong Pilipinas
Talumpating nilikha ni Dennis Lacsam at binigkas ni John Paul Manalang na nagwagi ng Ikalawang Gantimpala sa APEX Talumpatian 2009.
“Ang pambansang wika ng Pilipinas ay Filipino. Habang ito ay nabubuo, patuloy itong pauunlarin batay sa mga umiiral na wika sa Pilipinas at iba pang wika.” Literal na pahayag na nakatala sa Seksiyong 6, Artikulo XIV ng Pambansang Konstitusyon ng 1987. Isang malinaw na kaisipan na magpapatotoo na sadyang kinikilala maging ng kataas-taasang saligang batas ang pagsulong ng wika na siyang bukal ng kamalayan ng isang bansa. Isang pananagutang magpapatibay na hindi maihihiwalay kailanman ang pag-unlad ng wika sa pag-usad ng panahon – palatandaang patuloy na magpapaalala na buhay ito katulad ng ating hininga na siyang pangunahing pangangailangan natin upang mabuhay at makipag-ugnayan.
Mga kababayan, halos pitumpung taon na nang ideklara ni Manuel Luis Quezon na tubong Baler, Quezon ang Tagalog bilang wikang pambansa sa Kumbensiyong Konstitusyunal ng 1939. Bagamat umani ng batikos partikular sa mga Sebwano ang aksyong ito ng dating Pangulo sapagkat hindi raw natutugunan nito ang pambansang tatak at diwa ng sambayanan, sa halip ay ng mga pangkat etniko lamang, hindi mapasusubalian na yumabong at naging katanggap-tanggap na ito sa pagdaan ng panahon. Sa paniniwalang mas agpang sa pagkilala sa maraming katutubo, ang Tagalog ay naging Pilipino at ang Pilipino sa kalauna’y napalitan ng Filipino – mga pagbabagong nalinang sa kabila ng iba’t ibang nagpanukala, bumatikos, nagtanggol, at nagtrabaho alang-alang sa iisang mithiin na pagkakaroon ng isang pambansang wika na magtataguyod ng ating pagkakakilanlan bilang mga Pilipino.
Mga kaibigan, maaring tapos na ang papantig na pagbigkas ng mga titik ng ABAKADA at napalitan na ng Ingles na baybay ng ABCD na mas angkop sa modernong mundo ng haute couture at Cyberspace ngunit hindi nangangahulugan ito na tinatalikdan natin ang ortograpiya ng ating pagkalahi. Pinayayabong lamang natin ang ating balarila bilang pagpapatunay na pinapahalagahan natin ang importansya ng dibersidad at multilinggwalismo ng ating Inang Wika upang mabuhay, umunlad at makipagsabayan sa panahon ng globalisasyon.
Ang wikang Filipino, kahit bali-baliktarin, pagandahin o gawing makabago ng sinumang Pilipino na magtatangkang paimbulugin ito sa anumang larangan – pasulat man o pasalita, sa kalauna’y ang paggamit pa rin nito ang higit na mas mahalaga. Walang sinuman ang makapagsasabi na binabastos at pinawawalang-halaga natin ang sarili nating kultura sapagkat bawat isa sa atin ay may kanya-kanyang interpretasyon kung papaano natin ito mamahalin at ilalapit sa puso bilang tunay at responsableng Pilipino.
Sa aminin man natin o hindi, ay nagdiwang tayo nang pumailanlang sa mga istasyon ng radyo at telebisyon sa Amerika ang kantang Bebot ni Apl. de Ap ng Black Eyed Peas na ayon mismo sa Wikipedia na isang on-line Encyclopedia sa World Wide Web ay nagmula sa balbal na salitang Filipino na tumutukoy sa isang magandang babae.
Malayo na ang narating ng ating Inang Wika. Ang noo’y diyalekto lamang ng Baler at buong Katagalugan ngayo’y wika na ng kapuluan at siya nating pambansang espiritu. Nakatutuwang isipin na sa tulong ng modernisasyon tulad ng Internet at iba pang midyum ng komunikasyon ay nakikilala na ito hindi lamang sa buong bansa bagkus ay sa buong mundo.
Nakalulugod na hindi natin ipinagpapasa-Diyos ang kahihinatnan ng ating katutubong salita, ngunit lagi nating tandaan na hindi na rin nakatutulong ang mga pagtatalo tungkol sa kapangyarihan ng isang wika kumpara sa iba sapagkat nananatili lamang itong walang katapusan at nauuwi sa kawalan. Pakaaalalahanin natin na ang pagmamahal sa wika ay naipapahayag sa mga pangmatagalang programa at proyektong inako nitong isakatuparan para sa kabutihan ng buong bayan.
Kung naniniwala tayo sa kapangyarihan ng ibang wika partikular ang Ingles upang makasabay tayo sa mga mauunlad na bansa sa daigdig, makatarungang sabay din nating pagyamanin, palaganapin at panatilihin ang mga wikang ginagamit nating mga Pilipino sa iba’t ibang larangan – maging ito ma’y sa inisyatiba para sa katutubong kaalaman, kaligirang pangliterasiya, integrasyong panlipunan, kaunlarang pang-ekonomiya at katatagang pampulitika. Napakahalaga na ipabatid sa bawat isang Pilipino na makabuluhan ang wika na siya nating lunggati sa ating pinagmulang lahi. Marapat na umigpaw sa ating mga sarili ang pagsibol ng totoong diwa ng nasyonalismo. Kailangan natin ang marami pang Felipe Jose, Wenceslao Vinzons, Tomas Confesor, Hermenegildo Villanueva at Norberto Romualdez na bagamat hindi masyadong kinilala ng kasaysayan bilang mga unang arkitekto at bayani ng wikang pambansa ay naging huwaran naman ng kadakilaan at tunay na pagmamalasakit sa ating Inang Bayan.
Mga minamahal kong kababayan, ngayon ang simula upang maging bayani tayo ng wikang pambansa. Paimbulugin natin ang kadakilaan nito sa isip, sa salita at sa gawa.
“Ang pambansang wika ng Pilipinas ay Filipino. Habang ito ay nabubuo, patuloy itong pauunlarin batay sa mga umiiral na wika sa Pilipinas at iba pang wika.” Literal na pahayag na nakatala sa Seksiyong 6, Artikulo XIV ng Pambansang Konstitusyon ng 1987. Isang malinaw na kaisipan na magpapatotoo na sadyang kinikilala maging ng kataas-taasang saligang batas ang pagsulong ng wika na siyang bukal ng kamalayan ng isang bansa. Isang pananagutang magpapatibay na hindi maihihiwalay kailanman ang pag-unlad ng wika sa pag-usad ng panahon – palatandaang patuloy na magpapaalala na buhay ito katulad ng ating hininga na siyang pangunahing pangangailangan natin upang mabuhay at makipag-ugnayan.
Mga kababayan, halos pitumpung taon na nang ideklara ni Manuel Luis Quezon na tubong Baler, Quezon ang Tagalog bilang wikang pambansa sa Kumbensiyong Konstitusyunal ng 1939. Bagamat umani ng batikos partikular sa mga Sebwano ang aksyong ito ng dating Pangulo sapagkat hindi raw natutugunan nito ang pambansang tatak at diwa ng sambayanan, sa halip ay ng mga pangkat etniko lamang, hindi mapasusubalian na yumabong at naging katanggap-tanggap na ito sa pagdaan ng panahon. Sa paniniwalang mas agpang sa pagkilala sa maraming katutubo, ang Tagalog ay naging Pilipino at ang Pilipino sa kalauna’y napalitan ng Filipino – mga pagbabagong nalinang sa kabila ng iba’t ibang nagpanukala, bumatikos, nagtanggol, at nagtrabaho alang-alang sa iisang mithiin na pagkakaroon ng isang pambansang wika na magtataguyod ng ating pagkakakilanlan bilang mga Pilipino.
Mga kaibigan, maaring tapos na ang papantig na pagbigkas ng mga titik ng ABAKADA at napalitan na ng Ingles na baybay ng ABCD na mas angkop sa modernong mundo ng haute couture at Cyberspace ngunit hindi nangangahulugan ito na tinatalikdan natin ang ortograpiya ng ating pagkalahi. Pinayayabong lamang natin ang ating balarila bilang pagpapatunay na pinapahalagahan natin ang importansya ng dibersidad at multilinggwalismo ng ating Inang Wika upang mabuhay, umunlad at makipagsabayan sa panahon ng globalisasyon.
Ang wikang Filipino, kahit bali-baliktarin, pagandahin o gawing makabago ng sinumang Pilipino na magtatangkang paimbulugin ito sa anumang larangan – pasulat man o pasalita, sa kalauna’y ang paggamit pa rin nito ang higit na mas mahalaga. Walang sinuman ang makapagsasabi na binabastos at pinawawalang-halaga natin ang sarili nating kultura sapagkat bawat isa sa atin ay may kanya-kanyang interpretasyon kung papaano natin ito mamahalin at ilalapit sa puso bilang tunay at responsableng Pilipino.
Sa aminin man natin o hindi, ay nagdiwang tayo nang pumailanlang sa mga istasyon ng radyo at telebisyon sa Amerika ang kantang Bebot ni Apl. de Ap ng Black Eyed Peas na ayon mismo sa Wikipedia na isang on-line Encyclopedia sa World Wide Web ay nagmula sa balbal na salitang Filipino na tumutukoy sa isang magandang babae.
Malayo na ang narating ng ating Inang Wika. Ang noo’y diyalekto lamang ng Baler at buong Katagalugan ngayo’y wika na ng kapuluan at siya nating pambansang espiritu. Nakatutuwang isipin na sa tulong ng modernisasyon tulad ng Internet at iba pang midyum ng komunikasyon ay nakikilala na ito hindi lamang sa buong bansa bagkus ay sa buong mundo.
Nakalulugod na hindi natin ipinagpapasa-Diyos ang kahihinatnan ng ating katutubong salita, ngunit lagi nating tandaan na hindi na rin nakatutulong ang mga pagtatalo tungkol sa kapangyarihan ng isang wika kumpara sa iba sapagkat nananatili lamang itong walang katapusan at nauuwi sa kawalan. Pakaaalalahanin natin na ang pagmamahal sa wika ay naipapahayag sa mga pangmatagalang programa at proyektong inako nitong isakatuparan para sa kabutihan ng buong bayan.
Kung naniniwala tayo sa kapangyarihan ng ibang wika partikular ang Ingles upang makasabay tayo sa mga mauunlad na bansa sa daigdig, makatarungang sabay din nating pagyamanin, palaganapin at panatilihin ang mga wikang ginagamit nating mga Pilipino sa iba’t ibang larangan – maging ito ma’y sa inisyatiba para sa katutubong kaalaman, kaligirang pangliterasiya, integrasyong panlipunan, kaunlarang pang-ekonomiya at katatagang pampulitika. Napakahalaga na ipabatid sa bawat isang Pilipino na makabuluhan ang wika na siya nating lunggati sa ating pinagmulang lahi. Marapat na umigpaw sa ating mga sarili ang pagsibol ng totoong diwa ng nasyonalismo. Kailangan natin ang marami pang Felipe Jose, Wenceslao Vinzons, Tomas Confesor, Hermenegildo Villanueva at Norberto Romualdez na bagamat hindi masyadong kinilala ng kasaysayan bilang mga unang arkitekto at bayani ng wikang pambansa ay naging huwaran naman ng kadakilaan at tunay na pagmamalasakit sa ating Inang Bayan.
Mga minamahal kong kababayan, ngayon ang simula upang maging bayani tayo ng wikang pambansa. Paimbulugin natin ang kadakilaan nito sa isip, sa salita at sa gawa.
Friday, August 28, 2009
May Uniporme o Wala?
Balagtasang nilikha nina Gng. Rinia Ilagan at G. Dennis Lacsam
Lakandiwa:
Sa mga naritong mga panauhin
Mga katunggali’t kaibigang giliw
Magandang araw po ang pagbati namin
Sana’y masiyahan sa tulaan natin.
Akong lakandiwang ngayo’y naatasan
Na magpakilala sa magtatagisan
Sa paksang napili: na kung kailangan
Na mag-uniporme sa ‘ting paaralan.
Itong si Bernadette ay handang-handa na
Na maipagtanggol yaong panig niya
Dapat mag-uniform ang mga eskwela
Sa kanyang pagtindig, palakpakan sana.
Binatang si Patrick hindi palalamang
Sa pagsasanggalang: na di kailangan
Ang mag-uniporme nitong mag-aaral
Sa pagtayo niya’y ating palakpakan.
Ngayong nagampanan ang aking tungkulin
Handa na ba kayo sa inyong gagawin?
Bernadette at Patrick:
Handa na po kami!
Lakandiwa:
Kung gayon, halina’t simulan na natin
Ang pagtatagisan ng talinong angkin.
Sa pag-uumpisa nitong Balagtasan
Napakahalaga na inyong malaman
Na itong tulaa’y isang tunggalian
Hindi ng damdamin kundi ng isipan
Sa pagpipingkian ng mga talino
At sa pagtatanggol ay mag-ingat kayo
Baka masugatan inyong mga “ego”
Kumulo ang dugo’t uminit ang ulo
Sa pagsasalpukan ng mga taludtod
‘Di maiwasang masaling ang loob
Aking tagubilin, iwasang mapoot
Maging mahinahon sa ‘nyong paghahamok
Sa unang pagtindig atin pong pakinggan
Itong si Bernadette sa kanyang katwiran
At upang magsilbing inspirasyon naman
Salubungin natin niyong palakpakan.
Bernadette:
Salamat sa inyo bunying lakandiwa
At sa inyong lahat pagbating may tuwa
Kahit ako’y isang anak maralita
Sa ‘king pag-aaral ay nagtitiyaga.
Sa kasuotan ko’y inyong makikita
Na ako’y eskwelang mayrong disiplina
Pagkat sumusunod at nakikiisa
Na mag-uniporme upang makilala.
Itong uniporme ay sadyang sagisag
Na ako’y kabilang sa kilalang pangkat
Mga mag-aaral na nagsusumikap
Marating ang tuktok ng magandang bukas.
Ang aking magulang labis ang ligaya
Kapag uniporme’y suot ko sa twina
May kipkip na aklat, bag na maganda
Sa paningin nila’y ulirang eskwela.
At sa bawat araw di na iniisip
Kung ano ang aking gagamiting damit
Dahil uniform ko’y haya’t nakasabit
Handa nang isuot pagkat malilinis
Pag naka-uniform kay gandang pagmasdan
Mga estudyante nitong paaralan
Subalit pag sila ay nakasibilyan
Parang batang kalyeng dito ay naligaw.
Kapag ang uniform ay pinabayaang
Hindi na isuot nating mag-aaral
Ito ang simula nitong kaguluhan
At sa paarala’y walang kaayusan
Ang simpleng tuntunin kapag di sinunod
Gaya ng uniform na dapat isuot
Ay ano pa kaya ang susunding lubos
Nitong estudyanteng hindi natatakot?
Lakandiwa:
Inyo pong narinig sa unang pagtindig
Magandang pahayag nitong si Bernadette
Ngayo’y palakpakan sa pagmamatuwid
Binatang si Patrick likas na makisig.
Patrick:
Maraming salamat sa inyong palakpak
At sa lakandiwang mahal nating lahat
Ako’y estudyanteng likas na masikap
Pilit nag-aaral kahit na mahirap.
Dahil sa buhay ko na kapus na kapos
Isang uniporme’y di makapagsuot
Bakit pipigilan sa aking pagpasok
Nang sa paaralan dunong ko’y mahubog?
Mahalaga pa ba ang suot na damit
Kaysa sa matalas at matinong isip?
Bilang mag-aaral laging ginagamit
Itong pang-unawa sa lahat ng saglit.
Kahit na nga ako’y di maka-uniform
Itong disiplina’y laging naroroon
Ang aking isipan at itong emosyon
Natuturuan kong maging mahinahon.
Iilan kong damit laging nakahanda
Iba ang pampasok, iba ang panggala
Iba ang pantulog, iba ang panggawa
Kaya ang damit ko ay nagtatagal nga.
Samantalang kapag walang uniporme
Yaong makukulit, pilyong estudyante
Anuman ang gawin sa labas ng kalye
Paaralan natin tiyak malilibre.
Nakalimutan mo yata kaibigan
Yaong palasak na ating kasabihan
Na di nararapat na ating hatulan
Itong mga aklat sa pabalat lamang.
Kagaya rin naman niyong estudyante
Kung sila man ay di naka-uniporme
Hindi masasabing sila ay salbahe
Walang disiplina at hindi disente
Bernadette:
Disiplinado raw at matalino pa
Pero sa uniform di nagpahalaga
Alam mo bang kapag naka-uniform ka
Mayroong dignidad at tiyak na ligtas ka!
Paaralan nati’y walang security
Pag di nag-uniform, outsider dadami
At kapag nagrambol, pano mahuhuli
Pasaway at pilyong mga estudyante?
Pag naka-uniform, di maglalakwatsa
Sa mall at sa parke ay iiwas sila
Pagkat may surveillance sa mga eskuwela
Bawal magcutting-class, mabibisto sila.
Kapag may uniform ay nakakatipid
Di nahahalatang konti lang ang damit
Kahit na nga luma pag ito’y malinis
Ay magandang tingna’t disente ang bihis.
Ang pagkakaroon nitong uniporme
Sadyang mahalaga sa ‘ting estudyante
Saanmang anggulo tunay na ismarte
Sa lakad, sa kilos, napakadisente
Pag naka-uniform nagiging maingat
Sa pagsasalita maging sa paglakad
Pagkat batid nilang kapag nadupilas
Pangalan ng iskul ang mapapahamak
Minsan ang uniform nagiging kalasag
At sa estudyante ay tagapaglitas
Dahilan sa suot nakilala agad
Hindi naituloy ang masamang balak
Hindi tinatanggap doon sa bilyaran
At sa computer shop, at mall na pasyalan,
Sa mga videoke at bar na lasingan
Ang naka-uniform pinagbabawalan.
Patrick:
Ang naka-uniform disente raw tingnan
Ang walang uniform batang kalye naman
Pero pagmasdan mo’t nangagsisigawan
Daig pa ang mga nasa karerahan.
Disente bang tingnan ang naka-jogging pants?
Kababaeng tao ay pakaang-kaang!
Blusa ay maikli, kita na ang tiyan
Kaya naman sila’y pinagtatawanan.
Iyang palda ninyong minsan ay mahaba
Ang peklat sa binti’y tinatakpan yata
Na kapag naupo’y sagad na sa lupa
Laylaya’y kay dumi, at nanggigitata!
Kahit na nga sila ay naka-uniform
Tuloy pa rin silang nakikipagrambol
Kaya naman itong pangalan ng school
Sa matinding hiya ay napaparool.
Sinabi mong ligtas sa masamang balak
Ang naka-uniform na batang lagalag
Ika’y namamali, iyan nga ang hanap
Niyong mga hoodlums na gawa’y mangidnap
Hindi nakikinig kahit pangaralan
Hayun sa tindahan at nag-iinuman
Naninigarilyo’t iba’y nagsusugal
Suot na uniform di na iginalang.
Pag walang uniform maisusuot ko
Damit na binigay kahit hindi bago
Ang mas importante ay malinis ito
Kaya komportable ang pakiramdam ko.
Mura lang ang damit d’yan sa ukay-ukay
Kaya mas matipid sa uniform na yan
Mga signature pa at sadyang matibay
Pwede pang pamporma sa nililigawan.
Bernadette:
Hayan! Lumabas din ang iyong natural
Pamporma lang pala ang hangad mo riyan
Di ka natatakot na sa ukay-ukay
Karaniwa’y damit ng mga namatay!
Ang aking uniform na pang-academic
Minana ko lamang sa aking kapatid
Kaya di magastos at sadyang matipid
Sa perang pambili niyong mga damit.
Saka sa sasakyan pag naka-uniform
Agad na may discount sa pasahe ngayon
Pag nakasibilyan at nakapuruntong
Pagdududahan ka, sori ka na lang Dong.
Pag walang uniform lalo nang kawawa
Ang mga tulad kong anak-maralita
Ang iilang damit agad masisira
Walang ibibili’t sa pera’y salat nga.
Pag anak-mayaman damit mamahalin
Araw-araw iba, ‘di na uulitin
Pag anak-mahirap suot… mumurahin
Kaya nahihiya at baka hamakin
Patrick:
Di ko akalaing ika’y ipokrita
Pati ukay-ukay ay hinahamak pa
Iya’y mga damit ng mga artista
At mga mayamang sa damit sawa na.
Di ba ‘pag may party tayo ay excited
At maisusuot paboritong damit
Dahil ang uniform ay napakainit
Sa ‘king pag-aaral di makapag-isip.
Sa sasakyan naman basta’t mayroong I.D.
Ay mabibigyan ka ng discount sa dyipni
Kaya kahit di ka nakauniporme
Makakatipid din sa ‘yong pamasahe.
Bakit maiinggit sa anak-mayaman
Dahil mamahalin yaong kasuotan?
Dapat mong alamin na hindi sukatan
Ng katalinuhan, damit sa katawan.
Bakit iisipin ang sa ibang suot
Ang mas mahalaga’y malinis ang saplot
Pag amoy pawis na uniform na gusot
Ang makakatabi’y sadyang sisimangot!
Bernadette:
Naku, nagsalita ang mamang mabango
Sa suot mong iya’y mukha kang sanggano.
Patrick:
Kung mukhang sanggano sa kasuotan ko
Para kang pindangga sa uniporme mo!
Bernadette:
Hoy! Ang pinandanggang ‘tong pinipintasan mo
Ay model student ng paaralan ko
Patrick:
At itong sanggano na sinasabi mo
Ay iskolar yata, anong panama mo!
Barnadette:
Palibhasa’y tamad hindi naglalaba
Kaya sa uniform ay tumatanggi ka.
Patrick:
Di na kailangang mag-uniporme pa
Basta mag-aral ka, ‘yan ang mahalaga!
Bernadette:
Hus.. bistado ka na, lalaking mayabang!
Batid na ng taong hangad mo’y porma lang!
Patrick:
Asus nagmagaling, aleng sinungaling!
Sa iyong paratang baka ka maduling!
Lakandiwa:
Tama na! Tigil na ang baliktaktakan
Sapat na ang inyong mga katuwiran
Baka pa humantong sa pag-aawayan
Itong ginagawa nating Balagtasan.
Hindi ko na gusto ang pangangatwiran
Pagkat ang tono nyo’y nagpepersonalan
Uniporme lamang pinagtatalunan
Subalit humantong sa pagyayabangan
Di dapat limutin na sa Balagtasan
Ang mas mahalaga punto ng katwiran
Kapag isinama ang nararamdaman
Ay tiyak na gyera’t kapwa masasakta
Sa mga katwiran na aking narinig
Parehong mahusay dalawang nagtagis
Lubhang mahalaga, maayos na bihis
Maging uniporme’t karaniwang damit.
At sa paaralang hulmahan ng modo
Hindi importante ang isusuot n’yo
Mas makabubuti’y magpakatalino
Huwag magbulakbol nang kayo’y matuto.
Bagamat isyu nga sa bagong panahon
Wastong pagsusuot ng damit sa iskul
Di na kailangang pagtalunan iyon
Lalo’t naghihirap bayan natin ngayon.
Kung ang paghatol ko’y di n’yo naibigan
Kayo ang humatol pagdating sa bahay
Paalam sa inyo mga kaibigan
Mabuhay! Mabuhay! Ating Balagtasan!
Lakandiwa:
Sa mga naritong mga panauhin
Mga katunggali’t kaibigang giliw
Magandang araw po ang pagbati namin
Sana’y masiyahan sa tulaan natin.
Akong lakandiwang ngayo’y naatasan
Na magpakilala sa magtatagisan
Sa paksang napili: na kung kailangan
Na mag-uniporme sa ‘ting paaralan.
Itong si Bernadette ay handang-handa na
Na maipagtanggol yaong panig niya
Dapat mag-uniform ang mga eskwela
Sa kanyang pagtindig, palakpakan sana.
Binatang si Patrick hindi palalamang
Sa pagsasanggalang: na di kailangan
Ang mag-uniporme nitong mag-aaral
Sa pagtayo niya’y ating palakpakan.
Ngayong nagampanan ang aking tungkulin
Handa na ba kayo sa inyong gagawin?
Bernadette at Patrick:
Handa na po kami!
Lakandiwa:
Kung gayon, halina’t simulan na natin
Ang pagtatagisan ng talinong angkin.
Sa pag-uumpisa nitong Balagtasan
Napakahalaga na inyong malaman
Na itong tulaa’y isang tunggalian
Hindi ng damdamin kundi ng isipan
Sa pagpipingkian ng mga talino
At sa pagtatanggol ay mag-ingat kayo
Baka masugatan inyong mga “ego”
Kumulo ang dugo’t uminit ang ulo
Sa pagsasalpukan ng mga taludtod
‘Di maiwasang masaling ang loob
Aking tagubilin, iwasang mapoot
Maging mahinahon sa ‘nyong paghahamok
Sa unang pagtindig atin pong pakinggan
Itong si Bernadette sa kanyang katwiran
At upang magsilbing inspirasyon naman
Salubungin natin niyong palakpakan.
Bernadette:
Salamat sa inyo bunying lakandiwa
At sa inyong lahat pagbating may tuwa
Kahit ako’y isang anak maralita
Sa ‘king pag-aaral ay nagtitiyaga.
Sa kasuotan ko’y inyong makikita
Na ako’y eskwelang mayrong disiplina
Pagkat sumusunod at nakikiisa
Na mag-uniporme upang makilala.
Itong uniporme ay sadyang sagisag
Na ako’y kabilang sa kilalang pangkat
Mga mag-aaral na nagsusumikap
Marating ang tuktok ng magandang bukas.
Ang aking magulang labis ang ligaya
Kapag uniporme’y suot ko sa twina
May kipkip na aklat, bag na maganda
Sa paningin nila’y ulirang eskwela.
At sa bawat araw di na iniisip
Kung ano ang aking gagamiting damit
Dahil uniform ko’y haya’t nakasabit
Handa nang isuot pagkat malilinis
Pag naka-uniform kay gandang pagmasdan
Mga estudyante nitong paaralan
Subalit pag sila ay nakasibilyan
Parang batang kalyeng dito ay naligaw.
Kapag ang uniform ay pinabayaang
Hindi na isuot nating mag-aaral
Ito ang simula nitong kaguluhan
At sa paarala’y walang kaayusan
Ang simpleng tuntunin kapag di sinunod
Gaya ng uniform na dapat isuot
Ay ano pa kaya ang susunding lubos
Nitong estudyanteng hindi natatakot?
Lakandiwa:
Inyo pong narinig sa unang pagtindig
Magandang pahayag nitong si Bernadette
Ngayo’y palakpakan sa pagmamatuwid
Binatang si Patrick likas na makisig.
Patrick:
Maraming salamat sa inyong palakpak
At sa lakandiwang mahal nating lahat
Ako’y estudyanteng likas na masikap
Pilit nag-aaral kahit na mahirap.
Dahil sa buhay ko na kapus na kapos
Isang uniporme’y di makapagsuot
Bakit pipigilan sa aking pagpasok
Nang sa paaralan dunong ko’y mahubog?
Mahalaga pa ba ang suot na damit
Kaysa sa matalas at matinong isip?
Bilang mag-aaral laging ginagamit
Itong pang-unawa sa lahat ng saglit.
Kahit na nga ako’y di maka-uniform
Itong disiplina’y laging naroroon
Ang aking isipan at itong emosyon
Natuturuan kong maging mahinahon.
Iilan kong damit laging nakahanda
Iba ang pampasok, iba ang panggala
Iba ang pantulog, iba ang panggawa
Kaya ang damit ko ay nagtatagal nga.
Samantalang kapag walang uniporme
Yaong makukulit, pilyong estudyante
Anuman ang gawin sa labas ng kalye
Paaralan natin tiyak malilibre.
Nakalimutan mo yata kaibigan
Yaong palasak na ating kasabihan
Na di nararapat na ating hatulan
Itong mga aklat sa pabalat lamang.
Kagaya rin naman niyong estudyante
Kung sila man ay di naka-uniporme
Hindi masasabing sila ay salbahe
Walang disiplina at hindi disente
Bernadette:
Disiplinado raw at matalino pa
Pero sa uniform di nagpahalaga
Alam mo bang kapag naka-uniform ka
Mayroong dignidad at tiyak na ligtas ka!
Paaralan nati’y walang security
Pag di nag-uniform, outsider dadami
At kapag nagrambol, pano mahuhuli
Pasaway at pilyong mga estudyante?
Pag naka-uniform, di maglalakwatsa
Sa mall at sa parke ay iiwas sila
Pagkat may surveillance sa mga eskuwela
Bawal magcutting-class, mabibisto sila.
Kapag may uniform ay nakakatipid
Di nahahalatang konti lang ang damit
Kahit na nga luma pag ito’y malinis
Ay magandang tingna’t disente ang bihis.
Ang pagkakaroon nitong uniporme
Sadyang mahalaga sa ‘ting estudyante
Saanmang anggulo tunay na ismarte
Sa lakad, sa kilos, napakadisente
Pag naka-uniform nagiging maingat
Sa pagsasalita maging sa paglakad
Pagkat batid nilang kapag nadupilas
Pangalan ng iskul ang mapapahamak
Minsan ang uniform nagiging kalasag
At sa estudyante ay tagapaglitas
Dahilan sa suot nakilala agad
Hindi naituloy ang masamang balak
Hindi tinatanggap doon sa bilyaran
At sa computer shop, at mall na pasyalan,
Sa mga videoke at bar na lasingan
Ang naka-uniform pinagbabawalan.
Patrick:
Ang naka-uniform disente raw tingnan
Ang walang uniform batang kalye naman
Pero pagmasdan mo’t nangagsisigawan
Daig pa ang mga nasa karerahan.
Disente bang tingnan ang naka-jogging pants?
Kababaeng tao ay pakaang-kaang!
Blusa ay maikli, kita na ang tiyan
Kaya naman sila’y pinagtatawanan.
Iyang palda ninyong minsan ay mahaba
Ang peklat sa binti’y tinatakpan yata
Na kapag naupo’y sagad na sa lupa
Laylaya’y kay dumi, at nanggigitata!
Kahit na nga sila ay naka-uniform
Tuloy pa rin silang nakikipagrambol
Kaya naman itong pangalan ng school
Sa matinding hiya ay napaparool.
Sinabi mong ligtas sa masamang balak
Ang naka-uniform na batang lagalag
Ika’y namamali, iyan nga ang hanap
Niyong mga hoodlums na gawa’y mangidnap
Hindi nakikinig kahit pangaralan
Hayun sa tindahan at nag-iinuman
Naninigarilyo’t iba’y nagsusugal
Suot na uniform di na iginalang.
Pag walang uniform maisusuot ko
Damit na binigay kahit hindi bago
Ang mas importante ay malinis ito
Kaya komportable ang pakiramdam ko.
Mura lang ang damit d’yan sa ukay-ukay
Kaya mas matipid sa uniform na yan
Mga signature pa at sadyang matibay
Pwede pang pamporma sa nililigawan.
Bernadette:
Hayan! Lumabas din ang iyong natural
Pamporma lang pala ang hangad mo riyan
Di ka natatakot na sa ukay-ukay
Karaniwa’y damit ng mga namatay!
Ang aking uniform na pang-academic
Minana ko lamang sa aking kapatid
Kaya di magastos at sadyang matipid
Sa perang pambili niyong mga damit.
Saka sa sasakyan pag naka-uniform
Agad na may discount sa pasahe ngayon
Pag nakasibilyan at nakapuruntong
Pagdududahan ka, sori ka na lang Dong.
Pag walang uniform lalo nang kawawa
Ang mga tulad kong anak-maralita
Ang iilang damit agad masisira
Walang ibibili’t sa pera’y salat nga.
Pag anak-mayaman damit mamahalin
Araw-araw iba, ‘di na uulitin
Pag anak-mahirap suot… mumurahin
Kaya nahihiya at baka hamakin
Patrick:
Di ko akalaing ika’y ipokrita
Pati ukay-ukay ay hinahamak pa
Iya’y mga damit ng mga artista
At mga mayamang sa damit sawa na.
Di ba ‘pag may party tayo ay excited
At maisusuot paboritong damit
Dahil ang uniform ay napakainit
Sa ‘king pag-aaral di makapag-isip.
Sa sasakyan naman basta’t mayroong I.D.
Ay mabibigyan ka ng discount sa dyipni
Kaya kahit di ka nakauniporme
Makakatipid din sa ‘yong pamasahe.
Bakit maiinggit sa anak-mayaman
Dahil mamahalin yaong kasuotan?
Dapat mong alamin na hindi sukatan
Ng katalinuhan, damit sa katawan.
Bakit iisipin ang sa ibang suot
Ang mas mahalaga’y malinis ang saplot
Pag amoy pawis na uniform na gusot
Ang makakatabi’y sadyang sisimangot!
Bernadette:
Naku, nagsalita ang mamang mabango
Sa suot mong iya’y mukha kang sanggano.
Patrick:
Kung mukhang sanggano sa kasuotan ko
Para kang pindangga sa uniporme mo!
Bernadette:
Hoy! Ang pinandanggang ‘tong pinipintasan mo
Ay model student ng paaralan ko
Patrick:
At itong sanggano na sinasabi mo
Ay iskolar yata, anong panama mo!
Barnadette:
Palibhasa’y tamad hindi naglalaba
Kaya sa uniform ay tumatanggi ka.
Patrick:
Di na kailangang mag-uniporme pa
Basta mag-aral ka, ‘yan ang mahalaga!
Bernadette:
Hus.. bistado ka na, lalaking mayabang!
Batid na ng taong hangad mo’y porma lang!
Patrick:
Asus nagmagaling, aleng sinungaling!
Sa iyong paratang baka ka maduling!
Lakandiwa:
Tama na! Tigil na ang baliktaktakan
Sapat na ang inyong mga katuwiran
Baka pa humantong sa pag-aawayan
Itong ginagawa nating Balagtasan.
Hindi ko na gusto ang pangangatwiran
Pagkat ang tono nyo’y nagpepersonalan
Uniporme lamang pinagtatalunan
Subalit humantong sa pagyayabangan
Di dapat limutin na sa Balagtasan
Ang mas mahalaga punto ng katwiran
Kapag isinama ang nararamdaman
Ay tiyak na gyera’t kapwa masasakta
Sa mga katwiran na aking narinig
Parehong mahusay dalawang nagtagis
Lubhang mahalaga, maayos na bihis
Maging uniporme’t karaniwang damit.
At sa paaralang hulmahan ng modo
Hindi importante ang isusuot n’yo
Mas makabubuti’y magpakatalino
Huwag magbulakbol nang kayo’y matuto.
Bagamat isyu nga sa bagong panahon
Wastong pagsusuot ng damit sa iskul
Di na kailangang pagtalunan iyon
Lalo’t naghihirap bayan natin ngayon.
Kung ang paghatol ko’y di n’yo naibigan
Kayo ang humatol pagdating sa bahay
Paalam sa inyo mga kaibigan
Mabuhay! Mabuhay! Ating Balagtasan!
Sunday, March 29, 2009
Paalam Na
Sa lahat ng mga naging estudyante ko sa Col Lauro D. Dizon Memorial National High School sa San Pablo City ngayong taong 2008-2009, binabati ko kayo ng isang maligayang pagtatapos. Bilang regalo sa inyong natatanging araw, kumatha ako na isang awitin na sana'y maging gabay n'yo sa pag-alis sa paaralang kumukupkop at kumalinga sa inyo ng ilang taon.
Aawitin ang aking komposisyon sa mismong araw ng inyong graduation. Nawa'y magustuhan ninyo ang melodiya ng kanta ay pumasok sana sa inyong mga puso ang literal na mensahe nito.
Sinadya ko na hindi lang gawing pasasalamat ang titik ng awit bagkus ay maging pangako upang magsilbing panuntunan ninyo sa buhay sapagkat lubos akong naniniwala na may tungkulin kayo higit sa lahat sa inyong magulang, paaralan at bayang patuloy na nagbibigay sa inyo ng buhay.
inilagay ko sa blog na ito ang titik ng awitin. Pag nagkaroon na ako ng pagkakataon ay isusunod ko naman ang video.
Hangad ko na maging matagumpay kayong lahat sa anumang larangan na inyong tatahakin.
Aawitin ang aking komposisyon sa mismong araw ng inyong graduation. Nawa'y magustuhan ninyo ang melodiya ng kanta ay pumasok sana sa inyong mga puso ang literal na mensahe nito.
Sinadya ko na hindi lang gawing pasasalamat ang titik ng awit bagkus ay maging pangako upang magsilbing panuntunan ninyo sa buhay sapagkat lubos akong naniniwala na may tungkulin kayo higit sa lahat sa inyong magulang, paaralan at bayang patuloy na nagbibigay sa inyo ng buhay.
inilagay ko sa blog na ito ang titik ng awitin. Pag nagkaroon na ako ng pagkakataon ay isusunod ko naman ang video.
Hangad ko na maging matagumpay kayong lahat sa anumang larangan na inyong tatahakin.
Paalam Na
Composed by: Dennis Lacsam
Arranged by: Elaine Adajar
Interpreted by: Wilkester Pujanes
Ito na ang aming pinakahihintay
Hawak na ang diploma sa kamay
Lilisanin na ang nagdaang ilang taon… ng panahon...
At haharap sa mga panibagong hamon
Salamat sa mga guro na sa amin ay nagturo
Nag-alay ng talino at pagmamahal
Iingatan namin ang inyong pangaral
Pangakong gagamitin lang sa kabutihan.
Sa mahal naming magulang na laging gumagabay
Kami sa inyo ngayon ay nagpupugay
Sumpang aalagaan ang yamang n’yong bigay
Payayabungin upang magtagumpay
Chorus:
Pagyayamanin namin ang mga natutunan
Gagawa kami ng pangalan
Huhubog ng isang katauhan
Upang maging dangal ng paaralan
Paalam na sandaling iiwan
Mga kaklaseng tunay na naging kaibigan
Hinding-hindi malilimutan ang mga pinagsamahan
Alaalang kay sarap na balikan
Paalam na mutyang paaralan
Mga anak kaming sayo'y nagpapaalam
Lilikha ng kapalaran
Uugit ng isang kasaysayan
Upang ikarangal nitong bayan
Babalik kaming dala ang natupad naming misyon
Isasapuso ang pasasalamat
Sa nagpunla ng magandang pangarap
(Repeat the first and third stanza of the Chorus)
Paalam na...
Sunday, March 15, 2009
Sampung Pinakamahusay na Suring-Nobela
Danica ApilesGumawa si Edgar Calabia Samar ng isang malaking dibisyon mula sa nakasanayan na o nakagisnang istilo at pamamaraan ng pagbabalangkas at pagbuo ng isang akdang prosa. Ipinahayag niya sa akdang Walong Dekada ng Pagkahulog ang isang malaking pagbabago sa pagkokontrol sa mga damdaming ipinakikita ng bawat karakter ng istorya. Pinagaan ang pagsusulat at ginawang sensitibo sa pagpapahayag ng mga nararamdaman ng mga tauhan ng istorya upang makaagpang sa mga mambabasa.
Bagamat kathang-isip ang akda, napagtagumpayan nitong dalhin ang imahinasyon ng mambabasa sa walang hanggang lawak ng mundo ng mayaman at mabusising larangan ng panitikang Filipino sa pamamagitan ng hayagang
Bilang isa sa mga kabataang unang nakabasa ng nobelang ito patuloy kong iniisip kung posible o di yata nga’y maaaring ang nailahad sa nobela'y tunay ngang nasaksihan ng mundo lalo pa't madalas na sumasagi sa aking isipan ang mga pangyayari at tagpong aking nabasa sa akda na hanggang ngayo'y pamilyar pa sa mundo kong ginagalawan. Maging ang mga pangyayari sa Atisan na kalapit lugar lamang ng aming barangay ay nakakapagpapaisip at nagsisimulang magpalikot sa aking imahinasyon.
Lubos kong hinahangaan ang pagtatangka ng awtor na isulong ang pagkukwento ng hindi talaga nangyari sa paraang parang totoong nangyari sapagkat nakumbinsi ako ng akdang maniwala sa kayang ginawa.
Sa kabuuan nakapupukaw sa damdamin ang akda. Nakamit ni Edgar Calabia Samar ang inaasam na pagbabago - ang pagbubukas ng isang pinto na maaaring maging daan sa isang makabagong mundo na magpamulat ng hiwaga ng panitikan sa mga mambabasa.
Paul Jhon DalisaySa akdang Walong Dekada ng Pagkahulog, ginamit ng awtor ang konseptong pagbabalik-tanaw sa nakaraan upang mabuo, mahinuha, at masagot ang mga katanungang pilit na pumupukol sa isipan at damdamin ng mambabasa. Ginawang posible ng akdang ito ang mga bagay na inakala ng marami sa atin na imposibleng maganap sa totoong buhay.
Mariz Romero
Iba ito sa mga nabasa na nating panitikan dahil hindi sinasabi ang pahina, tanging mga kabanata lamang at ang bilang nito. Pinakikilala rin ng ilang ulit ang mga tauhan sa iba’t ibang paraan.
Hindi na ito ang tipikal na nobelang pinipilit itago ang payak na kahulugan sa pamamagitan ng matatalinhagang salita upang guluhin ang isipan ng mambabasa. Bagamat gumagamit pa rin ang awtor ng mga simbolismo at talinhaga, matatangay ang sinumang bumabasa ng kanyang emosyon dahilan para maunawaan ang daloy ng istorya. Matutuwa ang bumabasa kung natutuwa ang tauhan, magtataka at magtatanong kung naguguluhan ang bida. Dahil rito naniniwala ako na mabisa ang paraan ng paglalahad ng sumulat sapagkat nagiging bahagi ang mambabasa ng akda.
Arnold
Ang nobelang Walong Diwata ng Pagkahulog ay kinapapalooban ng iba’t ibang elemento na may kanya-kanyang kakintalan sa bawat mambabasa kung kaya’t masasabing may sariling anyo na mas nakahihigit sa tradisyunal na nobelang Filipino na ating kinalakihan.
Binubuksan nito ang isang dimensyon sa ating isipan dahilan kung bakit kawili-wili itong basahin. Inilahad ng awtor na hindi lang mga bata ang dapat mawili sa walang hanggang imahinasyon bagkus ang sinumang tagasubaybay ng nobela.
Nakatutuwa ring malaman na pilit sinubukan nitong isulong na maaring kumatha ng isang kuwentong walang malinaw na basehan upang magpakilala ng pagbabago sa paglalahad ng panitikang tuluyan.
Ipinakita ang kasiningan ng elemento ng nobela nang tangkain ng sumulat na ipaunawa sa mambabasa ang kababalaghang bumabalot sa karakter ng pangunahing tauhan sa pamamagitan ng mga matatalinhagang pahayag na mabilis na maunawaan.
Para sa isang mambabasang laki sa modernisasyon tulad ko, mahusay at mabils na maunawaan ang paglalahad ng awtor ang ebolusyon ng mga salita hindi katulad ng mga sinaunang akda na kinakailangan pang halungkatin sa lumang baul ang kahulugan ng bawat salita para lamang maunawaan ang istorya.
Eunice Abuyabor
Isang nobelang pumukaw sa aking makabagong mundo ang Walong Diwata ng Pagkahulog na obra ng kababayan kong si Egay Samar. Isang natatanging katha na nakapagpalikot sa aking imahinasyon at nakapagpagulo sa aking prinsipyo.
Walang limitasyon ang mga salitang ginamit ni Egay pero kahit ganon pa man ay hindi nawawalan ng kasiningan ang kwento. May mga salitang nakakagulat talaga para sa isang batang mambabasa pero nailahad ito sa paraang hindi nababastos ang sinumang bumabasa.
Bilang isang mag-aaral, nakakatuwang basahin ang ganitong uri ng akdang pampanitikan. Tumatalas ang aking isipan at nagkakaroon ako ng kamuwangan sa realidad ng buhay. Natuto akong mapagnilayan ang mga bagay-bagay na bumabagabag sa aking uhaw na isipan.
Samantha Alcantara
Pagsulong ng istruktura, at paglampas sa batayan ng isang naratibong nobela. Ito ang makabagong akdang sining na handog sa mambabasa ng bagong sibol na manunulat na si Edgar Calabia Samar.
Masasabi kong isang obra ang nobelang ito sapagkat bihira lamang ang mga manunulat na nakapagpapabago ng batayan sa pagsulat. Pumukaw sa akin ang isang daan walumpu’t
Binago ng nobela ang makalumang istilo nang paglalahad ng damdamin sa mambabasa. Ang gasgas na kwento na malungkot at masaklap ay napalitan ng kakaibang istilo ng paglalahad ng realidad ng buhay. Dramatiko ngunit nagpapakita ng katotohanan.
Arlene Diñoso
Pakiramdaman ko tuwing isasara ko ang libro ay inaakit ako nitong ipagpatuloy pa ang pagbabasa sapagkat alam kong may mga mangyayaring hindi dapat malampasan. Kung sino man ang makakabasa nito ay mauunawaan ang nais kong ipakahulugan.
Dahil sa kakaibang istruktura at paraan ng paglalahad ng akda ang ipinakilala ni Egay, naniniwala ako na gagayahin ang pagbabagong ito mga makabagong manunulat na huhubog upang makatulong sa paglago ng panitikang Pilipino.
Hangad ko lamang ang makapaghikayat pa ng ibang mambabasa ang akda nang sa ganon mas mauunawaan ang iba’t ibang bagay na hindi na nabibigyang pansin at tila nalimot na ng makabago at modernong panahon.
Melanie Calupas
Napapagaan ng kakaibang akda ni Egay kahit papaano ang damdamin ng mambabasa, sapagkat nakokontrol na ng manunulat ang posibleng nararamdaman ng mga karakter. Malaki ang magiging epekto ng nobela sa mga mambabasa dahil minsan may mga nag-iisip at nagpapalagay na sila mismo ang karakter na nabanggit sa isang kwento.
Sa kabuuan, nagtataka ako kung bakit kahit medyo sensitibo ang tinatalakay ay naipahahayag pa rin ito nang malinaw at walang pag-aalinlangan. May mga pahayag rin na matatalinhaga ngunit sa halip na tumulong upang magpagulo ng isipan at tumutulong pang lalo na magpagana ng utak ng mambabasa.
Halos lahat ng aspeto ay nakapaloob sa nobelang Walong Diwata ng Pagkahulog. Hindi aakalain ng sinumang babasa ng akda na ito ay kathang-isip lamang sapagkat nararamdaman sa pagitan ng taludtod ang iba't ibang eksena tulad ng romansa, komedya, drama, at trahedya na karaniwang nangyayari sa buhay ng isang tao.
Tinataglay ng manunulat ang mga katangian ng isang magaling at bihasang manunulat na mahirap matagpuan sa ibang awtor. Nakamamanghang malaman na nagawa n'ya ang akda sa edad na 25.
Angela De Castro
Napakamalikhain ng paglalahad na ito na pumupukaw sa ating atensyon o kamalayan bilang isang mambabasa. Nagbibigay- aral din ito sa pag-unlad ng ating buhay. Maaari din nating ihambing ang ating sarili sa pangunahing tauhan upang mas lalo nating maunawaan ang nararamdaman ng bida at nang mas lalo tayong maaliw sa pagbabasa. Sa akdang ito mas lalo akong naging interesado sapagkat ang pangunahing tagpuan ay ang Atisan sa
Hinahalina ako ng akda na maniwala at patuloy na magtanong kung bakit nahuhulog tayo sa ating damdamin,
Miracle Reyes
Sa pagbabasa ko ng bagong nobela ni Edgar, mapapansin agad ang pagkakaiba ng mga salita o terminong ginamit sa kwento kumpara sa mga iba pang akdang pampanitikan. Di hamak na mas madaling intindihin ang mga pananalita rito sapagkat pamilyar ang mga salita sa mambabasa dahil madalas itong gamitin sa pang-araw-araw na pakikipag-usap.
Sa “Walong Diwata ng Pagkahulog” lantarang ipinahahayag ang mga katangian ng karakter sa paraang hindi mahalay. Pinabulusok ng awtor sa damdamin ng mambabasa ang pagnanasang nadarama at nararanasan ng bawat tauhan sa nobela.
Isa pang natatanging kakanyahan ng akda ang pag-iiwan nito ng marka sa isipan ng mambabasa. Nagagawa nitong papag-isipin ang bumasa at ipagpatuloy ang paggana ng imahinasyon kahit nakapinid na ang mga pahina ng aklat.
Friday, March 6, 2009
Suring-Nobela
Sa lahat ng IV-B,
Natutuwa ako na binasa n'yo ang ang aklat ni Egay nang walang pasubali dahil sa gusto ninyong makapasa sa Ikaapat na Markahan. Bagama't mahabang panahon ang ginugol n'yo sa pagbabasa ng akda sapagkat isinisingit n'yo lang ito sa iba ninyong gawain sa paaralan ay lubos pa rin akong nasisiyahan sapagkat alam ko na napagtagumpayan ko ang tunay kong layunin na hikayatin kayong magbasa ng isang buong aklat. Bibihira na ngayon ang kabataang tulad n'yo. Sana'y magpatuloy kayo sa maganda at produktibong ugali na pagbabasa dahil higit sa lahat, kayo ang unang makikinabang nito. Anumang salita, pangungusap, kaisipan, diwa, at mensahe na inyong nabatid ay karagdagang talino sa inyo bilang tao na magagamit ninyo hindi lang sa pang-araw-araw na buhay bagkus sa pagharap sa lahat ng aspeto ng buhay.
Bilang pangwakas na pagsulat na gawain, nais kong gumawa kayo ng isang pagsusuri tungkol sa Walong Diwata ng Pagkahulog. Sa akdang inyong gagawin, nais kong patunayan o pasubalian ninyo ang pahayag ni Jun Cruz Reyes tungkol sa nobela na matatagpuan sa likod na pabalat ng aklat ni Egay. Lahat ng suring-nobela ay kailangang maipasa sa Miyerkules (March 11, 2009). Tandaan na bukod sa mababang marka, ang estudyanteng hindi makapagpapasa ng suri sa itinakdang araw ay huli sa talaan ng mga estudyanteng pagkakalooban ng pirma sa "clearance" para sa inaasam na graduation.
Panuntunan:
1. Ang suring nobela ay kinakailangang nasa anyong sanaysay na may simula, katawan at wakas at nagtataglay ng 700-1000 na salita.
2. Ang akda ay kailangang naka-type sa "short bond paper". Gamit ang Font Style na Times New Roman, kinakailangang 12 pt. ang sukat ng buong teksto at 15 pt. ang pamagat
3. Kinakailangang mapatunayan o mapasubalian sa suri ang obserbasyon ni Jun Cruz Reyes tungkol sa nobela sa paraang hindi maligoy at paulit-ulit sa pamamagitan ng paggawa ng talataan.
4. Ang dalawampung (20) pinakamahuhusay na suri ay mailalahatla sa blog na ito
Hangad ko ang inyong pagiging mapanuri.
Bilang pangwakas na pagsulat na gawain, nais kong gumawa kayo ng isang pagsusuri tungkol sa Walong Diwata ng Pagkahulog. Sa akdang inyong gagawin, nais kong patunayan o pasubalian ninyo ang pahayag ni Jun Cruz Reyes tungkol sa nobela na matatagpuan sa likod na pabalat ng aklat ni Egay. Lahat ng suring-nobela ay kailangang maipasa sa Miyerkules (March 11, 2009). Tandaan na bukod sa mababang marka, ang estudyanteng hindi makapagpapasa ng suri sa itinakdang araw ay huli sa talaan ng mga estudyanteng pagkakalooban ng pirma sa "clearance" para sa inaasam na graduation.
Panuntunan:
1. Ang suring nobela ay kinakailangang nasa anyong sanaysay na may simula, katawan at wakas at nagtataglay ng 700-1000 na salita.
2. Ang akda ay kailangang naka-type sa "short bond paper". Gamit ang Font Style na Times New Roman, kinakailangang 12 pt. ang sukat ng buong teksto at 15 pt. ang pamagat
3. Kinakailangang mapatunayan o mapasubalian sa suri ang obserbasyon ni Jun Cruz Reyes tungkol sa nobela sa paraang hindi maligoy at paulit-ulit sa pamamagitan ng paggawa ng talataan.
4. Ang dalawampung (20) pinakamahuhusay na suri ay mailalahatla sa blog na ito
Hangad ko ang inyong pagiging mapanuri.
Subscribe to:
Posts (Atom)